Przemysław Busse — ornitolog i twórca Akcji Bałtyckiej

Przemysław Jan Busse jest rozpoznawalny przede wszystkim jako badacz migracji ptaków i organizator długotrwałych programów obrączkowania. Jego działalność obejmuje pracę naukową na kilku uczelniach, tworzenie standardów obrączkowania oraz publikacje techniczne dla stacji obrączkowania.

Życiorys i wykształcenie

Urodził się w 1937 roku w Warszawie jako syn Włodzimierza Busse, inżyniera, oraz Janiny z domu Boretti, lekarki. W latach 1950–1954 uczęszczał do VI Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Reytana w Warszawie, gdzie zdał maturę w 1954 roku. Po krótkim okresie studiów na Politechnice Warszawskiej (1954–1955) podjął studia biologiczne na Uniwersytecie Warszawskim, które ukończył w 1961 roku pracą magisterską poświęconą gniazdom gawrona.

Od strony matki jest potomkiem Józefa Borettiego, włoskiego architekta osiadłego w Polsce w XVIII wieku. W 1966 roku uzyskał doktorat na Uniwersytecie Wrocławskim na podstawie pracy o obrączkowaniu ptaków krukowatych, a habilitację obronił tamże w 1973 roku z badań nad przelotem ptaków na polskim wybrzeżu Bałtyku.

Kariera naukowa i działalność redaktorska

W pierwszych latach pracy związany był z Zakładem Ornitologii Uniwersytetu Wrocławskiego (1962–1965). Następnie pracował w Katedrze Ochrony Przyrody i Ekologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (1965–1977), a od 1979 roku był zatrudniony na Wydziale Biologii Uniwersytetu Gdańskiego, gdzie przeszedł kolejno ścieżkę od adiunkta do profesora i w 2007 roku przeszedł na emeryturę.

Pełnił funkcję redaktora naczelnego „Notatek Ornitologicznych” w latach 1967–1991, a od 1991 roku kieruje międzynarodowym czasopismem „The Ring”. Był członkiem Komitetu Zoologii PAN (2003–2007) oraz należy do międzynarodowych organizacji ornitologicznych. Wypromował sześciu doktorów i przez lata doradzał ośrodkom obrączkowania poza Polską.

Badania wędrówek ptaków i działalność organizacyjna

Jako student trzeciego roku biologii zainicjował w 1960 roku program badań wędrówek ptaków znany jako Akcja Bałtycka. Program ten jest najdłużej działającą siecią stacji obrączkowania ptaków na świecie; Busse był jego wieloletnim kierownikiem, a po przejściu na emeryturę pozostał Honorowym Przewodniczącym Zespołu Organizacyjno-Naukowego i nadal działał jako obrączkarz.

W 1980 roku założył Stację Badania Wędrówek Ptaków (SBWP) przy Wydziale Biologii Uniwersytetu Gdańskiego i kierował nią do 2007 roku. W dworze w Przebendowie, gdzie przez wiele lat mieściła się stacja, Busse utworzył siedzibę SE European Bird Migration Network (SEEN) — sieci skupiającej ponad 50 placówek z 22 krajów — oraz redakcję „The Ring” i centralną bazę danych placówek zrzeszonych w SEEN.

Standardy obrączkowania i konstrukcje eksperymentalne

W 1974 roku zgłosił propozycję zmiany międzynarodowego systemu kodowania wiadomości powrotnych stosowanych przez EURING. W 1977 roku opracował ostateczną wersję formatu NEW-EURING Coding Format i przewodniczył komitetowi EURING zajmującemu się standaryzacją metod; format ten, po modyfikacjach z 2000 roku, stosuje EURING Data Bank oraz ośrodki obrączkowania w Eurazji i Afryce.

Busse prowadził badania nad orientacją ptaków, zagadnieniami biometrycznymi i parazytologią. W 1995 roku zaprojektował specjalny model klatki do eksperymentów orientacyjnych — w literaturze fachowej nazwaną „klatką Bussego”. Szacunkowo w latach 1960–2020 zaobrączkował ok. 300 000 ptaków.

Życie prywatne i działalność poza uczelnią

W 1964 roku zawarł związek małżeński z Teodozją z domu Robak; jest ojcem dwóch synów, Wojciecha i Piotra. W 1980 roku nabył zrujnowany neogotycki dwór w Przebendowie i przeniósł tam część działalności naukowej — w dworze odbywały się seminaria, szkolenia i gromadzono bibliotekę fachową.

Od 1979 roku posiada kwalifikacje rolnicze i założył w dawnym ogrodzie dworskim winnicę, jedną z najdalej wysuniętych na północ w Polsce. W 2011 roku został prezesem Fundacji Wspierania Badań nad Wędrówkami Ptaków i w tym samym roku otrzymał członkostwo honorowe Polskiego Towarzystwa Zoologicznego.