| Alojzy Budzisz | |
|---|---|
| Urodzenie | 10 czerwca 1874, Świecino |
| Zgon | 23 grudnia 1934, Puck |
| Zawód | nauczyciel, pisarz kaszubski |
| Język twórczości | kaszubski |
| Najważniejsze utwory | m.in. "Ballada" (1932) |
Alojzy Budzisz był nauczycielem z zawodu i autorem tekstów w języku kaszubskim. Zyskał rozgłos jako pisarz humorystyczny i obserwator życia wiejskiego na Kaszubach.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się 10 czerwca 1874 roku w Świecinie jako syn nauczyciela. W rodzinie kilkoro mężczyzn wykonywało ten sam zawód: jego trzej bracia i dwóch szwagrów także pracowało jako nauczyciele. Kształcił się w gimnazjum w Pelplinie, a następnie ukończył seminarium nauczycielskie w Grudziądzu.
Pracę zawodową rozpoczął w 1894 roku jako nauczyciel w Wielkim Donimierzu. Później uczył w Szemudzie, Wiczlinie i Mrzezinie, a w 1912 roku przeszedł na emeryturę. Po I wojnie światowej zamieszkał w Karlikowie i pełnił tam funkcję sołtysa, a od 1923 roku przebywał w klasztorze sióstr elżbietanek w Pucku, gdzie zmarł 23 grudnia 1934 roku i został pochowany na miejscowym cmentarzu.
Działalność literacka i tematyka
Tworzyć zaczął około 1912 roku, a jego utwory ukazywały się głównie w latach 20. i 30. XX wieku. Friedrich Lorentz odkrył jego talent i przyczynił się do rozgłosu Budzisza jako pisarza kaszubskiego. Jako autor napisał ponad 120 utworów, wśród których znalazły się opowiadania, anegdoty, baśnie i wiersze.
Publikował na łamach czasopism takich jak "Bënë ë bùten", "Przyjaciel Ludu Kaszubskiego", "Gryf Kaszubski" i "Gryf", a także w kalendarzach i wydawnictwach zbiorowych. Część jego tekstów pozostała w rękopisach. W jednym z wierszy opublikowanych w 1932 roku na łamach "Gryfa" — zatytułowanym "Ballada" — przedstawił poetycki obraz Bitwy pod Świecinem i problem bratobójczej walki Polaków.
Pokłosie twórczości i upamiętnienie
Pełniejsze zestawienie utworów Budzisza ukazało się dopiero w latach 80. XX wieku. Pierwszy tom opowiadań pod tytułem "Modra kraina" wydała w wersji polskojęzycznej Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, a druga część opowiadań znalazła się w 1982 roku w zbiorze "Zemja Kaszëbskō" wydanym przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie w opracowaniu Jana Drzeżdżona.
Twórczość Alojzego Budzisza zainteresowała badaczy literatury kaszubskiej. Do osób zajmujących się jego dorobkiem należą m.in. Leon Roppla i Jan Drzeżdżon. W 1994 roku powstała na Uniwersytecie Gdańskim dysertacja doktorska Róży Wosiak-Śliwy poświęcona między innymi Budziszowi, napisana pod kierunkiem prof. Edwarda Brezy.
Imię Alojzego Budzisza nadano kilku lokalnym miejscom pamięci: Biblioteka Powiatowa w Pucku nosiła jego imię do likwidacji w 2013 roku, a w Bojanie istnieje ulica nazwiona jego imieniem.
