Stowarzyszenie Genealogów i Regionalistów Polskich "Korzenie" zwróciło się do gminy Żukowo z propozycją działań porządkowych na dawnym cmentarzu ewangelickim w Przyjaźni. Organizacja chce rozpocząć prace wiosna 2027 i podjąć inwentaryzację zachowanych nagrobków oraz dokumentów związanych z nekropolią. Wniosek stał się odpowiedzią na postulat radnej Marii Byczkowskiej, która wniosła o przekazanie terenu parafii i wykorzystanie go pod nowe pochówki.
Czego domagają się genealogowie?
Stowarzyszenie proponuje kompleksowe porządkowanie terenu, inwentaryzację miejsc pochówku oraz digitalizację zasobów archiwalnych. Członkowie chcą tłumaczyć odnalezione materiały i przygotować tablicę informacyjno-edukacyjną przypominającą historię ewangelickiej społeczności w Przyjaźni i gminie Żukowo. Organizatorzy zapowiadają także próbę identyfikacji osób pochowanych oraz proszą o przekazywanie zdjęć i informacji pod adresem: [email protected].
Jak zareagowała gmina?
Urząd Gminy Żukowo nie wykluczył potrzeby uporządkowania cmentarza, ale wskazał względy etyczne, historyczne i wyznaniowe jako elementy wymagające rozważenia przy decyzji o zmianie funkcji terenu. Zastępca burmistrza Mirela Wilczewska zaproponowała, by zamiast przekształcania nekropolii w aktywny cmentarz, objąć ją opieką jako historyczne lapidarium. Każde działanie wymagające badań archeologicznych lub ekshumacji będzie zależne od zgody gminy i od uzyskania niezbędnych pozwoleń.
Jakie doświadczenia przywołują pomysłodawcy?
Stowarzyszenie odwołuje się do podobnego projektu wykonanego w 2026 roku na dawnym cmentarzu ewangelickim w Karczemkach w gminie Szemud. Ten projekt otrzymał dofinansowanie z Narodowego Instytutu Dziedzictwa w wysokości 68 tys. zł i obejmował porządki, inwentaryzację nagrobków, odsłonięcie fundamentów oraz działania edukacyjne z udziałem mieszkańców i wolontariuszy. Organizacja proponuje zastosowanie tego modelu w Przyjaźni, z udziałem lokalnych społeczności i wolontariuszy.
Cmentarz w Przyjaźni powstał w II połowie XIX wieku i był związany z miejscową parafią ewangelicką. Historyczne dane wskazują, że w 1868 roku miejscowość liczyła 658 mieszkańców, z czego 349 było ewangelikami, a 305 katolikami. W 1888 roku w Przyjaźni działały kościół parafialny i szkoła ewangelicka. Stowarzyszenie wskazuje też na hipotezę, że na terenie mogą być pochowani uczestnicy marszu śmierci, lecz jej potwierdzenie wymaga badań i zgód.
Prace porządkowe i badawcze będą mogły się odbyć tylko po uzyskaniu formalnej zgody gminy i stosownych pozwoleń. Stowarzyszenie zapowiada, że działania rozpoczną się w przypadku akceptacji planu i zapewnienia koniecznych warunków administracyjnych. Wiosna 2027 pozostaje wyznaczonym terminem startu proponowanych działań.